Artikel 7 van 12 De Overheid - Van Toeschouwer naar Spelmaker
Reeks: Menstruatie - Wie Neemt Nu Eindelijk Verantwoordelijkheid?
We zijn nu bij artikel 7 aangekomen en tot nu toe hadden we het over huisartsen, gynaecologen, vrouwen zelf, de maatschappij, complementaire zorg en mannen. Allemaal belangrijke spelers. Maar nu gaan we het hebben over de partij die het verschil zou moeten maken, maar dat structureel niet doet: de overheid.
In deze reeks:
- Huisartsen ✓
- Specialisten en gynaecologen ✓
- Vrouwen zelf ✓
- De maatschappij ✓
- Complementaire zorg ✓
- Mannen ✓
- De overheid (vandaag)
- Big Pharma
- De voedingsindustrie
- Onderwijs
- Media en entertainment
- Werkgevers
De Afwezige Speler
Laten we beginnen met een simpele vraag: wat doet de Nederlandse overheid aan menstruatie-gerelateerde problemen?
Het antwoord is ongemakkelijk stil.
Er is geen nationaal beleid rond menstruatie. Er zijn geen specifieke budgetten voor onderzoek naar menstruatie-gerelateerde aandoeningen. Er is geen structurele aandacht voor het onderwerp in het onderwijs. Er zijn geen arbeidsrechtelijke regelingen rond menstruatieverlof. Er zijn geen voorzieningen voor gratis menstruatieproducten.
En dat terwijl de helft van de bevolking menstrueert gedurende ongeveer 40 jaar van hun leven. We hebben het dus niet over een randonderwerp. We hebben het over een structureel, grootschalig fenomeen dat maandelijks miljoenen Nederlanders raakt.
De overheid heeft een fundamentele verantwoordelijkheid voor volksgezondheid. Bij menstruatie komt ze die verantwoordelijkheid simpelweg niet na. Niet uit kwaadwilligheid, maar uit systematische nalatigheid. Het onderwerp staat niet op de agenda, dus er gebeurt niets.
Peter de Vroed: Wat Ik Zie In De Praktijk
Via het Menstruatie Voorlichtingsinstituut proberen we al jaren de overheid te bewegen. We schrijven brieven, we leveren data aan, we proberen bij relevante ambtenaren en politici op de agenda te komen. We lieten ze zelfs de Men-Struatie Challenge ondergaan. En wat we steeds weer tegenkomen is hetzelfde patroon: interesse, begrip, en dan... niets.
"Heel interessant, dit moeten we echt oppakken," zeggen ze. En vervolgens verdwijnt het in een la. Want er zijn andere prioriteiten. Altijd andere prioriteiten.
Mijn onderzoek onder 135.000 vrouwen laat glashelder zien dat 94% verlangt naar rust tijdens de zwaarste dagen van hun menstruatie. Dat is bijna de volledige populatie van menstruerende vrouwen. En toch voelt de overheid geen urgentie om hier iets mee te doen.
Het is frustrerend. Vooral omdat ik weet dat het anders kan. Andere landen laten zien dat overheidsinterventie werkt. Maar daar komen we zo op.
Het Gebrek Aan Onderzoek: Een Eeuwenlang Probleem
Vrouwengezondheid is historisch onderbelicht in medisch onderzoek. Dit is geen complottheorie, het is gewoon feitelijk zo. Tot in de jaren '90 werden vrouwen vaak uitgesloten van klinische studies omdat hun "complicerende hormonale fluctuaties" de resultaten zouden vertroebelen.
Lees die zin nog een keer. Vrouwen werden uitgesloten uit onderzoek omdat hun normale biologische functies te ingewikkeld waren. Het gevolg is dat veel medicijnen en behandelingen primair getest zijn op mannen, en dat we simpelweg minder weten over vrouwenlichamen dan over mannenlichamen.
Bij menstruatie is dit probleem extra schrijnend. Aandoeningen als endometriose, PCOS, adenomyose, en PMDD zijn enorm onderbelicht in onderzoek. Niet omdat ze zeldzaam zijn, integendeel. Endometriose alleen al treft ongeveer 10% van alle vrouwen. Maar omdat het onderzoek simpelweg niet wordt gefinancierd.
En wie zou dat onderzoek moeten financieren? In een ideale wereld: de overheid. Want de overheid heeft geen commercieel belang bij de uitkomst. De overheid kan objectief onderzoek financieren naar wat echt werkt, wat de oorzaken zijn, en hoe we kunnen voorkomen in plaats van alleen symptomen bestrijden.
Maar dat gebeurt niet. Of veel te weinig. Het gevolg is dat onderzoek naar menstruatie in veel gevallen wordt gefinancierd door de farmaceutische industrie. En die heeft, laten we eerlijk zijn, een commercieel belang bij bepaalde uitkomsten. Niet per se slecht, maar ook niet ideaal voor onafhankelijk onderzoek.
Geen Beleid, Geen Richtlijnen, Geen Aandacht
Laten we even kijken naar wat er allemaal niet is op beleidsniveau.
Er zijn geen landelijke richtlijnen voor scholen over hoe om te gaan met menstruerende leerlingen. Elke school verzint het zelf. De ene heeft gratis tampons op de toiletten en een beleid dat meisjes tijdens hun menstruatie niet hoeven te gymmen als ze zich beroerd voelen. De andere heeft... niets.
Er zijn geen arbeidsrechtelijke regelingen rond menstruatie. Een werkgever is niet verplicht om accommodaties te bieden. Geen flexibele werkuren, geen thuiswerkmogelijkheden, geen menstruatieverlof. Het is volledig aan de goodwill van individuele werkgevers. En goodwill is geen beleid.
Er is geen structurele aandacht voor menstruatie in het curriculum van scholen. Ja, er is wat biologie-onderwijs over voortplanting. Maar niet over cyclus, niet over wat normaal is versus afwijkend, niet over hoe je cyclus-bewust kunt leven. Via het Menstruatie Voorlichtingsinstituut proberen we die leemte te vullen, maar we kunnen niet bij alle scholen komen.
Er zijn geen publieke voorzieningen. Geen gratis menstruatieproducten in overheidsgebouwen, bibliotheken, treinstations. Terwijl dit in andere landen wel gebeurt. Schotland heeft sinds 2020 gratis menstruatieproducten op openbare plekken. Frankrijk heeft de BTW op menstruatieproducten verlaagd naar 5,5%. Nederland? Doet niks.
Voorbeelden Uit Het Buitenland: Het Kan Wel
Het frustrerende is dat andere landen wel laten zien dat overheidsinterventie mogelijk is en werkt.
Spanje heeft in 2023 menstruatieverlof ingevoerd. Vrouwen met ernstige menstruatieklachten kunnen tot drie dagen per maand betaald verlof krijgen. Dit is niet verplicht gebruiken, maar een optie voor wie het nodig heeft. De wereld is niet vergaan. Bedrijven functioneren nog steeds. En vrouwen voelen zich gehoord.
Nieuw-Zeeland heeft sinds 2021 betaald menstruatieverlof voor alle werknemers. Ook hier: geen apocalyps, gewoon een logische aanpassing van arbeidsomstandigheden aan biologische realiteit.
Japan heeft al sinds 1947 menstruatieverlof, al is het onbetaald en wordt het door stigma weinig gebruikt. Maar het feit dat het bestaat, zegt iets over het erkennen van menstruatie als relevant voor arbeid.
Schotland is koploper in gratis menstruatieproducten. Sinds 2020 zijn tampons en maandverband gratis beschikbaar op scholen, universiteiten en openbare plekken. De kosten? Ongeveer 8,7 miljoen pond per jaar. Voor een land. Dat is geen enorm bedrag voor een maatregel die miljoenen mensen helpt.
Frankrijk, Ierland en Kenia hebben allemaal de BTW op menstruatieproducten afgeschaft of verlaagd, omdat ze erkennen dat menstruatie geen luxe is maar een biologische noodzaak.
En Nederland? Nederland discussieert er nog over. Of eigenlijk, Nederland discussieert er niet eens over, want het staat niet op de agenda.
De Belangenverstrengeling
Een van de redenen waarom de overheid zou moeten investeren in onafhankelijk onderzoek, is om belangenverstrengeling te voorkomen. Zoals ik al noemde in eerdere artikelen: onderzoek naar menstruatie wordt nu grotendeels gefinancierd door de farmaceutische industrie.
Dat leidt tot een aantal problemen. Ten eerste worden studies vaak zo opgezet dat ze de gewenste uitkomst maximaliseren. Niet frauduleus, maar wel strategisch. Ten tweede worden negatieve resultaten vaak niet gepubliceerd. Als een medicijn niet werkt zoals gehoopt, verdwijnt dat onderzoek in een la. Ten derde is er weinig interesse in onderzoek dat niet tot een patenteerbaarbaar product leidt. Leefstijlinterventies, voedingsaanpassingen, preventie – dat is allemaal moeilijk te verkopen.
De overheid zou hier tegengewicht moeten bieden. Door zelf onderzoek te financieren zonder commerciële belangen. Door te kijken naar wat écht werkt, ook als dat geen pilletje is. Door langetermijnstudies mogelijk te maken die kijken naar preventie in plaats van alleen behandeling.
Maar dat gebeurt onvoldoende. En dus blijven we afhankelijk van een systeem waarin commerciële belangen een te grote rol spelen.
Peter de Vroed: De Frustratie Van Voorlichting Zonder Structuur
Via het Menstruatie Voorlichtingsinstituut geven we voorlichting op scholen. We bereiken duizenden leerlingen per jaar, jongens en meisjes, en we zien het verschil dat het maakt. Maar we zijn een particulier initiatief. We moeten zelf scholen benaderen, we moeten zelf financiering zoeken, en we kunnen maar een fractie van alle scholen in Nederland bereiken.
Dit zou structureel moeten zijn. Dit zou in het curriculum moeten zitten. Elke school, elke leerling, van groep 7 tot de middelbare school. Niet als extraatje, maar als kernonderdeel van gezondheidsonderwijs.
Ik snap dat de overheid niet alles kan regelen. Ik snap dat er budgettaire beperkingen zijn. Maar als de helft van je bevolking maandelijks menstrueert gedurende 40 jaar, dan is het geen randzaak. Dan is het volksgezondheidszorg.
En volksgezondheidszorg is bij uitstek een overheidstaak.
Wat Zou Er Moeten Veranderen?
Laten we concreet worden. Wat zou de overheid kunnen en moeten doen?
Ten eerste: oprichting van een Nationaal Kenniscentrum Vrouwengezondheid. Een organisatie die onderzoek coördineert, richtlijnen ontwikkelt, beleid adviseert. Met een serieus budget, laten we zeggen 50 miljoen euro per jaar. Dat klinkt als veel, maar in het totale zorgstelsel is het een fractie. En het zou enorm verschil maken.
Dit kenniscentrum zou verantwoordelijk zijn voor het ontwikkelen van landelijke richtlijnen. Wat is normale menstruatiepijn en wat is afwijkend? Wanneer moet je naar de huisarts? Wat zijn evidence-based interventies? Hoe ziet goede voorlichting eruit? Nu verzint iedereen het wiel opnieuw. Dat is inefficiënt en leidt tot ongelijkheid in zorg.
Ten tweede: een onafhankelijk onderzoeksfonds specifiek voor vrouwengezondheid. Geld voor studies zonder commercieel belang, focus op leefstijlinterventies en oorzaken van aandoeningen, langetermijnonderzoek over 10 jaar of langer. Dit onderzoek bestaat nu nauwelijks omdat het niet interessant is voor farmaceutische bedrijven. Maar het is wel belangrijk voor vrouwen.
Ten derde: wetgeving en experimenten. Nederland hoeft niet meteen volledig menstruatieverlof in te voeren, hoewel ik persoonlijk denk dat het een goed idee is. Maar begin met experimenteren in de publieke sector. Laat ambtenaren, docenten, zorgmedewerkers in dienst van de overheid de optie hebben van menstruatieverlof. Evalueer na een jaar wat de effecten zijn. Op verzuim, op productiviteit, op welzijn. En besluit dan of het breder uitgerold moet worden.
Daarnaast: verplichte menstruatie-faciliteiten op scholen. Gratis producten, rustplekken, beleid dat leerlingen niet verplicht zijn tot gym als ze zich echt beroerd voelen. Dit kost relatief weinig en maakt voor jonge meisjes een enorm verschil.
Fiscale maatregelen kunnen ook helpen. BTW-vrijstelling op menstruatieproducten, of in ieder geval verlaging. Subsidies voor bedrijven die vooroplopen met menstruatiebeleid. Innovatiefonds voor menstruatie-vriendelijke technologieën.
En dan voorlichting. Nationale campagnes tegen stigma, lesmateriaal voor alle onderwijsniveaus, training voor werkgevers en HR-professionals. Dit hoeft niet eens zo duur te zijn. Maar het moet wel structureel en breed.
Ten slotte: monitoring en data. Landelijke registratie van menstruatie-gerelateerd verzuim en klachten, onderzoek naar economische impact, internationale vergelijking en best practices. Nu weten we eigenlijk niet precies hoeveel menstruatie ons kost als maatschappij (wel een zeer goede schatting na het onderzoek dat we samen met het Radboudumc opgezet hebben). Hoeveel verzuim, hoeveel verminderde productiviteit, hoeveel zorgkosten. Als we die data hadden, zouden we beter geïnformeerde beslissingen kunnen nemen.
De Economische Redenering
Laten we even zakelijk worden. Want de overheid denkt in budgetten en kosten-batenanalyses. Is investeren in menstruatiegezondheid economisch verantwoord?
Ja. Absoluut.
Menstruatie-gerelateerd verzuim kost Nederland jaarlijks honderden miljoenen euro's. Exacte cijfers hebben we niet omdat we het niet meten, maar schattingen lopen op tot 8 miljard als je verminderde productiviteit meetelt. Vrouwen die door pijn heen werken zijn minder productief. Vrouwen die te laat gediagnosticeerd worden met endometriose kosten jaren van zorgkosten.
Investeren in preventie, in goede voorlichting, in vroege diagnostiek, in arbeidsomstandigheden die rekening houden met menstruatie. Dat betaalt zich terug. Niet alleen in welzijn, ook gewoon economisch.
Bedrijven die menstruatieverlof hebben ingevoerd, zien vaak juist een daling in totaal verzuim. Omdat vrouwen die één dag vrij kunnen nemen tijdens hun zwaarste dag, niet drie dagen half-functionerend op kantoor zitten. Het is efficiënter.
Dus zelfs als je het puur economisch bekijkt, zonder te kijken naar welzijn of gelijkwaardigheid, is het logisch om te investeren.
Peter de Vroed: Wat Ik Hoop Te Zien
Ik ben geen politicus. Ik ben onderzoeker en oprichter van het Menstruatie Voorlichtingsinstituut. Ik werk vanuit passie en data, niet vanuit macht. Maar wat ik hoop te zien in de komende jaren is dat de overheid wakker wordt.
Dat er politici zijn, vrouwen én mannen, die dit onderwerp oppakken. Die vragen stellen in de Kamer, die budgetten vrijmaken, die beleid ontwikkelen. Niet omdat het makkelijke stemmenwinst is, want dat is het waarschijnlijk niet. Maar omdat het gewoon nodig is.
Ik hoop dat ambtenaren op ministeries van VWS, Sociale Zaken, en Onderwijs samenwerken om een gecoördineerde aanpak te ontwikkelen. Dat er een task force komt die zich specifiek richt op menstruatie en vrouwengezondheid.
Ik hoop dat Nederland leert van landen die vooroplopen. Dat we niet bang zijn om te experimenteren. Dat we durven te investeren ook al zijn de resultaten niet direct zichtbaar.
En ik hoop dat over 10 jaar, als ik terugkijk op deze artikelen, ik kan zeggen: het is veranderd. De overheid nam haar verantwoordelijkheid. Er is beleid, er is onderzoek, er zijn voorzieningen.
Maar dat gebeurt niet vanzelf. Dat gebeurt alleen als er druk komt. Van vrouwen die het eisen. Van mannen die het steunen. Van organisaties zoals het Menstruatie Voorlichtingsinstituut die blijven hameren. Van journalisten die erover schrijven. Van iedereen die beseft: dit is belangrijk.
Tot Slot: De Overheid Als Katalysator
De overheid kan niet alles oplossen. Huisartsen, gynaecologen, vrouwen zelf, mannen, werkgevers, iedereen heeft een rol. Maar de overheid kan wel de katalysator zijn. Door onderzoek mogelijk te maken, door beleid te ontwikkelen, door voorzieningen te creëren, door het gesprek te normaliseren.
Nu is de overheid vooral afwezig. Een toeschouwer in plaats van een speler. En dat moet veranderen.
Want zolang de overheid niet beweegt, blijft alles afhankelijk van individuele initiatieven, van goodwill, van toeval. En dat is geen manier om de helft van je bevolking te behandelen.
Morgen deel 8 van deze reeks, waarin we het hebben over Big Pharma. De grote olifant in de kamer. De partij die enorme invloed heeft maar vaak niet altijd de belangen van vrouwen vooropstelt. Het wordt spannend.
Over Peter de Vroed en de Volgende Stap
Na 11 jaar pionieren met het Menstruatie Voorlichtingsinstituut stopt Peter de Vroed met actieve betrokkenheid bij het MVI. Niet omdat de missie voltooid is, maar omdat schaalvergroting een andere aanpak vraagt.
De keuze voor schaalvergroting Peter richt zich vanaf nu volledig op Your Health Huddle (YHH). Waarom? Omdat individuele voorlichting zijn grenzen heeft. Via het MVI bereikten we duizenden leerlingen per jaar. Via YHH kunnen we tienduizenden therapeuten en coaches professionaliseren, die op hun beurt honderdduizenden mensen helpen.
Één therapeut helpt 20 mensen per maand. Tien therapeuten helpen 200 mensen. Honderd therapeuten helpen 2.000 mensen. Dit is de rekenkunde van impact.
Your Health Huddle wordt het platform waar vraag en aanbod in gezondheid en persoonlijke ontwikkeling elkaar vinden. Waar kwaliteit zichtbaar wordt. Waar reguliere en complementaire zorg samenwerken in plaats van elkaar bevechten. Waar het gaat om wat werkt, niet om wie gelijk heeft.
Anke’s weg: kennis voor iedereen
Anke Verhagen, medeoprichter van het Menstruatie Voorlichtingsinstituut, gaat door met het delen van alle kennis die we in 11 jaar hebben verzameld. Via haar Telegram kanaal ‘Your Rhythm, Your Fortune’ maakt ze deze kennis toegankelijk voor iedereen.
En dan bedoelen we ook echt iedereen.
Vanaf 1 cent.
Geen vast bedrag. Geen abonnement. Geen drempels. Jij bepaalt wat deze informatie jou waard is. 1 cent, 5 euro, 100 euro, 1.000 euro. Wat je kunt én wilt geven.
Waarom? Omdat kennis over je eigen lichaam geen luxe is. Geen privilege voor wie het kan betalen. Kennis is een recht.
De 135.000 vrouwen die deelnamen aan ons onderzoek hebben ons hun verhalen, hun pijn, hun ervaringen toevertrouwd. Die kennis hoort bij iedereen. Niet achter een betaalmuur. Niet alleen voor de happy few.
Dus of je nu student bent met 1 euro te besteden, of ondernemer die de waarde van deze kennis erkent met een groter bedrag – je bent welkom.
Aanmelden kan via: [telegram link] of [website]
Twee wegen, één missie
Peter bouwt de infrastructuur voor schaalbare, professionele zorg via Your Health Huddle.
Anke deelt de kennis rechtstreeks met iedereen die het nodig heeft.
Verschillende wegen. Dezelfde richting.
Van kritiek naar constructie. Van wijzen naar bouwen. Van praten naar doen.
Want fuck voornemens. We nemen beslissingen.
Wil je op de hoogte blijven?
Your Health Huddle: yourhealthhuddle.com
Anke’s Telegram: Your Rhythm, Your Fortune
Peter op LinkedIn: [linkedin.com/in/peterdevroed]