Vergoeding menstruatie hulp door verzekeraars
Verzekeraars, de onzichtbare poortwachters
Reeks: Menstruatie, Wie neemt nu eindelijk verantwoordelijkheid?
Oké, ik dacht dat ik klaar was. 12 artikelen, alle partijen besproken, afsluitend stuk geschreven. Maar toen realiseerde ik me: ik ben een cruciale speler vergeten. Misschien wel de meest invloedrijke speler in het hele systeem. De partij die bepaalt wat wel en niet vergoed wordt, wie wel en niet toegang heeft tot zorg, welke behandelingen "noodzakelijk" zijn en welke niet.
De verzekeraars.
In deze reeks:
Huisartsen ✓
Specialisten en gynaecologen ✓
Vrouwen zelf ✓
De maatschappij ✓
Complementaire zorg ✓
Mannen ✓
De overheid ✓
Big Pharma ✓
De voedingsindustrie ✓
Onderwijs ✓
Media en entertainment ✓
Werkgevers ✓
Verzekeraars (vandaag)
De onzichtbare macht
Verzekeraars zijn misschien wel de meest invloedrijke partij in de gezondheidszorg, maar ze zijn vrijwel onzichtbaar in het publieke debat. We praten over artsen, over Big Pharma, over de overheid. Maar over verzekeraars? Zelden.
En dat is opvallend. Want verzekeraars bepalen in grote mate wat er wel en niet gebeurt in de zorg. Niet door wet- of regelgeving, maar door vergoedingsbeleid. Als iets niet vergoed wordt, gebeurt het vaak niet. Simpel.
Voor menstruatiegezondheid betekent dit concreet: verzekeraars bepalen welke behandelingen toegankelijk zijn, welke therapeuten je kunt bezoeken, hoeveel je zelf moet betalen, en hoe lang je moet wachten.
En de vraag is: doen ze dat goed?
Wat wordt wel vergoed?
Laten we beginnen met wat er wel vergoed wordt uit de basisverzekering.
Huisartsbezoek? Vergoed. Pijnstillers op recept? Vergoed. De anticonceptiepil? Vergoed (met eigen risico). Bezoek aan de gynaecoloog na doorverwijzing? Vergoed (met eigen risico). Operaties voor endometriose of andere aandoeningen? Vergoed (met eigen risico).
Dit lijkt op het eerste gezicht redelijk. De basis wordt gedekt. Acute problemen kunnen worden aangepakt.
Maar kijk eens wat er niet vergoed wordt.
Wat wordt niet vergoed?
Hier wordt het interessant. En mogelijk problematisch.
Diëtist gespecialiseerd in hormonale gezondheid? Vaak niet vergoed, of alleen met aanvullende verzekering en met beperkingen. Orthomoleculair therapeut die kan helpen met voedingssupplementen en leefstijl? Niet vergoed. Cyclustherapeut die begeleidt bij cyclus-bewust leven? Niet vergoed. Psycholoog voor begeleiding bij PMDD of trauma dat menstruatieklachten verergert? Beperkt vergoed, lange wachtlijsten.
Bekkenfysiotherapeut voor menstruatiepijn? Soms vergoed met aanvullende verzekering, maar vaak met maximum aantal sessies dat te weinig is. Acupunctuur die in sommige studies effectief lijkt bij menstruatiepijn? Vaak alleen met dure aanvullende verzekering. Yoga of andere bewegingstherapieën specifiek gericht op menstruatieklachten? Niet vergoed.
En dan hebben we het nog niet eens over preventieve zorg. Voorlichting over cyclus-bewust leven? Niet vergoed. Voedingsadvies voordat problemen ontstaan? Niet vergoed. Stressmanagement dat hormonale balans zou kunnen helpen? Niet vergoed.
Het patroon lijkt duidelijk: medicatie en medische interventies worden vergoed. Alles wat met leefstijl, preventie, of holistische benaderingen te maken heeft, vaak niet.
Peter de Vroed: Wat ik zie in de praktijk
Via Your Health Huddle werk ik met therapeuten die vrouwen helpen met menstruatieklachten via leefstijl, voeding, en begeleiding. In mijn eigen praktijk zag ik jarenlang vrouwen die grote verbeteringen ervaarde. En keer op keer hoor ik hetzelfde verhaal van cliënten.
"Ik weet dat dit me helpt. Ik voel dat ik vooruitgang boek. Maar ik kan het me niet meer veroorloven want het wordt niet vergoed."
En dan stoppen ze met de begeleiding. Gaan terug naar alleen medicatie, die wel vergoed wordt. En vaak verslechteren hun klachten weer.
Dit is geen hypothetisch probleem. Dit gebeurt dagelijks. Vrouwen die effectieve begeleiding krijgen maar die moeten stoppen omdat ze het niet kunnen betalen. Terwijl medicatie die alleen symptomen maskeert, wel gratis beschikbaar is.
Is dit logisch? Vanuit vergoedingsbeleid misschien wel. Maar vanuit gezondheidsresultaten? Ik betwijfel het.
De logica van verzekeraars
Laten we eerlijk zijn over waarom verzekeraars zo werken. Ze zijn geen liefdadigheidsinstelling. Ze moeten financieel gezond blijven. Ze moeten risico's spreiden. Ze moeten ervoor zorgen dat de premies betaalbaar blijven.
En vanuit die logica is het begrijpelijk dat ze kiezen voor wat "evidence-based" is. Voor wat in grote klinische studies bewezen effectief is. Voor wat medisch noodzakelijk lijkt.
Het probleem is: veel complementaire en preventieve interventies hebben minder sterke evidence. Niet omdat ze niet werken, maar omdat er minder onderzoek naar gedaan wordt. En waarom wordt er minder onderzoek naar gedaan? Omdat het moeilijk te patenteren is, dus commercieel minder interessant voor financiers.
Het is een vicieuze cirkel. Geen vergoeding want geen bewijs. Geen bewijs want geen onderzoek. Geen onderzoek want geen commercieel belang.
En ondertussen blijven vrouwen afhankelijk van medicatie terwijl andere benaderingen mogelijk net zo effectief of effectiever zouden kunnen zijn.
De eigen risico paradox
Laten we het even hebben over het eigen risico. In Nederland hebben we een eigen risico van €385 per jaar (in 2024). Dit betekent dat je de eerste €385 aan zorgkosten zelf betaalt voordat de verzekering overneemt.
In theorie zou dit mensen bewuster moeten maken van hun zorggebruik. In de praktijk creëert het mogelijk ongelijkheid.
Voor mensen met een goed inkomen is €385 vervelend maar niet onoverkomelijk. Voor mensen met een laag inkomen kan het een drempel zijn om überhaupt zorg te zoeken.
En voor menstruatieklachten betekent dit concreet: een vrouw met pijn gaat misschien niet naar de huisarts omdat ze haar eigen risico wil sparen voor "echte" nood. Ze blijft doormodderen met pijnstillers uit de drogist. En mogelijk verslechtert haar situatie.
Of ze gaat wel naar de huisarts, krijgt een doorverwijzing naar de gynaecoloog, en nu telt dat consult mee voor haar eigen risico. Maar als die gynaecoloog zou zeggen "probeer ook eens een diëtist," dan is dat weer extra kosten bovenop haar eigen risico want dat valt vaak onder aanvullende verzekering.
Het systeem lijkt ontworpen om medische interventies te faciliteren en alles daarbuiten te ontmoedigen.
De wachtlijst als gevolg
Een ander effect van het vergoedingsbeleid: wachtlijsten in de reguliere zorg worden langer, terwijl complementaire zorg vaak direct beschikbaar is maar niet vergoed wordt.
Een vrouw met menstruatieklachten wordt doorverwezen naar een gynaecoloog. Wachttijd: drie maanden. Dan een eerste consult van 12 minuten. Dan mogelijk nog een echo of ander onderzoek. Wachttijd: nog eens twee maanden. Dan uitslag bespreken. Eventueel behandeling starten.
Ondertussen zou ze bij een goede diëtist of therapeut binnen een week terecht kunnen. En mogelijk al binnen enkele maanden verbetering merken. Maar dat moet ze zelf betalen.
De vraag is: wat is maatschappelijk gezien efficiënter? Iemand zes maanden laten wachten op vergoede zorg? Of directe toegang tot niet-vergoede zorg die mogelijk even effectief is?
Peter de Vroed: Het vergoedingsdoolhof
Via het Menstruatie Voorlichtingsinstituut heb ik jarenlang geprobeerd om erkenning te krijgen voor cyclus-begeleiding als vergoedbare zorg. Het proces was... ontmoedigend.
Je moet aantonen dat je interventie effectief is. Maar hoe toon je dat aan zonder grootschalig onderzoek? En hoe financier je dat onderzoek zonder externe financiering? En wie financiert onderzoek naar iets dat niet commercieel interessant is?
Daarnaast moet je voldoen aan allerlei kwaliteitseisen, wat logisch is. Maar die eisen zijn vaak gebaseerd op medische modellen, niet op holistische benaderingen. Een diëtist moet een HBO-opleiding hebben, wat goed is. Maar een orthomoleculair therapeut met jaren ervaring en bijscholing wordt vaak niet erkend omdat de basisopleiding niet "erkend" is.
Het systeem lijkt ontworpen om bepaalde vormen van zorg binnen te houden en andere buiten te sluiten. Niet per se uit kwaadwilligheid, maar uit behoudendheid en risicomijding.
De kloof tussen basisverzekering en aanvullend
Nederland heeft een systeem met een basisverzekering en aanvullende verzekeringen. De basisverzekering is wettelijk verplicht en dekt "noodzakelijke" zorg. Aanvullende verzekeringen zijn optioneel en dekken "extra" zorg.
Voor menstruatiegezondheid betekent dit vaak dat alles wat niet direct medisch is, onder "extra" valt. Fysiotherapie? Aanvullend. Diëtist? Aanvullend. Psycholoog? Deels basis maar vaak niet genoeg sessies.
En aanvullende verzekeringen kosten geld. Soms veel geld. Voor mensen die het zich kunnen veroorloven, is dit oké. Voor mensen met een laag inkomen is dit nog een drempel.
Het resultaat lijkt een twee-klassen systeem: mensen met geld kunnen toegang krijgen tot holistische zorg, mensen zonder geld blijven afhankelijk van alleen de basis.
De vraag: Wat is noodzakelijke zorg?
Hier komen we bij de kern van het probleem. Wat definiëren we als "noodzakelijke" zorg?
Als een vrouw ernstige menstruatiepijn heeft die haar leven beheerst, is een operatie dan noodzakelijk? Waarschijnlijk wel, zegt de verzekering. Is begeleiding door een diëtist die haar kan helpen om via voeding de ontstekingen te verminderen ook noodzakelijk? Blijkbaar niet, zegt de verzekering.
Maar wat als die voedingsbegeleiding de operatie zou kunnen voorkomen? Of in ieder geval zou kunnen uitstellen? Is dat dan niet eigenlijk kosteneffectiever?
De definitie van "noodzakelijk" lijkt gekleurd door wat we historisch gezien altijd als noodzakelijk hebben beschouwd: medische interventies. Alles wat daarbuiten valt, is "aanvullend" of "luxe."
Maar misschien is het tijd om die definitie te heroverwegen. Misschien is preventie net zo noodzakelijk als interventie. Misschien is holistische begeleiding net zo noodzakelijk als medicatie.
Wat andere landen doen
Zoals bij eerdere onderwerpen: laten we kijken naar andere landen.
In Duitsland worden bepaalde complementaire behandelingen vergoed als ze effectief worden bevonden. Acupunctuur wordt bijvoorbeeld vergoed voor chronische pijn, wat voor sommige vrouwen met menstruatieklachten relevant zou kunnen zijn.
In Zwitserland is complementaire geneeskunde al jaren onderdeel van het basispakket, als de therapeut een erkende opleiding heeft.
In Scandinavische landen wordt veel geïnvesteerd in preventieve zorg, wat op termijn kosten bespaart.
Nederland lijkt behoudender. Wat vergoed wordt, is grotendeels hetzelfde als 20 jaar geleden. Er is weinig ruimte voor innovatie, voor nieuwe inzichten, voor andere benaderingen.
De economische redenering
Laten we even zakelijk zijn. Want verzekeraars denken in geld, en dat is niet erg, dat is hun rol.
Wat kost menstruatie-gerelateerd verzuim Nederland per jaar? Honderden miljoenen, mogelijk meer. Wat kosten operaties voor endometriose? Duizenden euro's per operatie. Wat kosten langdurige medicatie en herhaalde consulten? Ook aanzienlijk.
En wat zou het kosten om preventieve voedingsbegeleiding te vergoeden? Of vroege interventie via leefstijl? Waarschijnlijk aanzienlijk minder.
Studies in andere landen suggereren dat investeren in preventie op termijn kosten bespaart. Minder acute zorg nodig, minder operaties, minder langdurige medicatie.
Maar verzekeraars denken vaak in korte termijn. Een cliënt kan volgend jaar overstappen naar een andere verzekeraar. Waarom zou je dan investeren in preventie die pas over vijf jaar rendeert?
Dit is een systemisch probleem. Verzekeraars worden niet beloond voor langetermijn gezondheid van hun klanten, maar voor kortetermijn kostenbeheersing.
Peter de Vroed: De toekomst die mogelijk kan zijn
Met Your Health Huddle probeer ik een ecosysteem te bouwen waarin kwaliteit zichtbaar wordt. Waarin therapeuten en artsen samenwerken. Waarin cliënten de juiste zorg vinden.
Maar de realiteit is: zolang verzekeraars alleen bepaalde vormen van zorg vergoeden, blijft toegankelijkheid een probleem.
Wat zou ik willen zien? Dat verzekeraars experimenteren met het vergoeden van integratieve zorg. Dat ze kijken naar uitkomsten in plaats van alleen naar of iets "medisch" is. Dat ze langetermijn denken in plaats van kortetermijn.
Sommige verzekeraars lijken voorzichtig te experimenteren. Vergoeding van mindfulness bij stress, vergoeding van bepaalde vormen van fysiotherapie, vergoeding van online coaching. Dit zijn kleine stappen, maar het zijn stappen.
De vraag is of dit snel genoeg gaat. Of het ver genoeg gaat. En of het toegankelijk genoeg blijft voor iedereen, niet alleen voor mensen die een dure aanvullende verzekering kunnen betalen.
Wat zou er kunnen veranderen?
Laten we brainstormen over wat verzekeraars zouden kunnen doen.
Ten eerste: experimenteer met integratieve zorg. Vergoed een integraal traject voor vrouwen met menstruatieklachten waarbij zowel medische als complementaire zorg is opgenomen. Evalueer na een jaar wat de resultaten zijn. Kijk naar uitkomsten: minder pijn, minder verzuim, betere kwaliteit van leven. En kijk naar kosten: minder langdurige medicatie, minder operaties.
Ten tweede: investeer in preventie. Vergoed voorlichting, vroege interventie, leefstijlbegeleiding voordat problemen ontstaan. Dit kost op korte termijn geld maar bespaart mogelijk op lange termijn.
Ten derde: werk samen met werkgevers. Als een werkgever menstruatiebeleid ontwikkelt en daardoor minder verzuim ziet, beloon dat dan met lagere premies voor werknemersverzekeringen.
Ten vierde: maak kwaliteit zichtbaar. Ontwikkel kwaliteitseisen voor complementaire zorg die realistisch zijn en niet alleen gebaseerd op medische modellen. Erken verschillende vormen van expertise. En maak duidelijk welke therapeuten aan die eisen voldoen.
Ten vijfde: denk in uitkomsten in plaats van interventies. Niet: we vergoeden alleen medische zorg. Maar: we vergoeden wat werkt, ongeacht of het medisch of complementair is.
De rol van patiënten
En wat kunnen vrouwen zelf doen?
Laat je stem horen bij je verzekeraar. Vraag waarom bepaalde zorg niet vergoed wordt. Deel je ervaring als complementaire zorg je geholpen heeft. Wijs op de kosten die bespaard zouden kunnen worden.
Kies bewust voor verzekeraars die vooruitstrevender zijn in hun vergoedingsbeleid. Geld is de taal die verzekeraars spreken. Als genoeg mensen overstappen naar verzekeraars met beter beleid, volgen anderen vanzelf.
En overweeg collectieve actie. Patiëntenorganisaties die namens duizenden vrouwen in gesprek gaan met verzekeraars hebben meer invloed dan individuen.
Tot slot: De onzichtbare poortwachter zichtbaar maken
Verzekeraars zijn de onzichtbare poortwachters van de gezondheidszorg. Ze bepalen wat wel en niet toegankelijk is, vaak zonder dat we ons dat realiseren.
Voor menstruatiegezondheid betekent dit dat medicatie en medische interventies toegankelijk zijn, maar holistische en preventieve benaderingen vaak niet. Dit is niet per se uit kwaadwilligheid, maar uit hoe het systeem werkt.
De vraag is: kunnen we dat systeem veranderen? Kunnen verzekeraars leren denken in langetermijn gezondheid in plaats van kortetermijn kosten? Kunnen ze openstaan voor andere vormen van zorg als die effectief blijken?
Ik denk het wel. Maar het vraagt om druk van verschillende kanten. Van patiënten die eisen. Van therapeuten die kwaliteit leveren. Van werkgevers die resultaten laten zien. Van onderzoekers die evidence leveren. En van verzekeraars zelf die durven te experimenteren.
Want uiteindelijk zou het doel van een zorgverzekeraar moeten zijn: zorgen dat mensen gezond blijven of worden. Niet: zorgen dat alleen bepaalde vormen van zorg vergoed worden.
En als we dat doel centraal stellen, openen zich mogelijk nieuwe wegen.
Nu is dit echt mijn laatste artikel in deze reeks. 13 partijen besproken. Alle spelers aan bod gekomen. De boodschap blijft hetzelfde: iedereen heeft een stukje van de verantwoordelijkheid. En alleen samen kunnen we het systeem veranderen.
Van kritiek naar constructie. Via Your Health Huddle. En wie weet, ooit ook met verzekeraars als partners in plaats van poortwachters.